Tembung lonthé, asliné netral. Ora béda karo tembung-tembung liyané, kayata pitik, bèbèk, sopir, guru, lan sapanunggalané. Dadiné ala, èlèk, ora pantes, kabèh iku jalaran wong-wong saiki wis padha dadi korbané éufemisme, ngalus-alusaké tembung. Sepisanan, karepé bèn sopan. Nanging suwé-suwé dadi nggladrah ora karuwan.

Kanggoku, iku cacat tinggalané Soeharto nalika dadi panguwasa. Sok Jawa, sarwa dialus-alusaké, nganti jenengé maling waé isih kinurmatan. Koruptor, umpamané. Wis genah wong maling dhuwité rakyat, nanging wektu dicekel déning polisi sinebut diamanké.

Wong nyolong pitik, uga diamanké. Saumpama aman tenan, kena ngapa wong maling pitik babak budhas dipilara? Yèn koruptor isih mendhing, paling sing dipilara mung kanthongané utawa dikerèt bandhané. Surat kabar uga kaya mangkono, luwih seneng nganggo basa sing ‘alus’ kamangka apus-apus.

Bali menyang tembung utawa ukara lonthé. Ana kéné aku pingin njlèntrèhaké panemuné kanca-kanca ana Fèsbukku. (Ardian Pratomo, Sala) nanggepi pitakonanku babagan asal-usulé tembung lonthé kanthi jawaban mangkéné:

wah iki nguri-uri asal-usuling tembung.. melu ngenteni ah opo sejatine asal usule “lonthe”. aku pernah “ndampingi” lonthe tapi ora sempat kepikiran nakokne asal-usule tembung “lonthe” (13 Maret 2009, tabuh 16:16)

Mbak Surani Wahyu Jatmiko (Lampung) nanggepi mangkéné:

Aku tahu maca saka kalawarti Jayabaya tahun 80-an, jarene tembung kuwi asale saka tembung lonely sing tegese kesepian. (13 Maret 2009, tabuh 16:27

Ana manèh celathuné Kang Ahmad Rifai (Sala) kang ngandhakaké: jare kancaku “lonthe” saka jeneng kewan sing metune arep wayah mbengi. neng jateng, kewan iku arane othe-othe, ning jatim arane lonthe. Nah kewan iku sejenis cemimik, lemut, utowo klaper (13 Maret 2009, tabuh 164:43), sing banjur ditanggepi déning Ardian Pratomo:

mungkin yo bener, soale jaman mbiyen “lonthe” kui metune bengi, tapi saiki awan wae okeh sing do klayaban. (13 Maret 2009, tabuh 16:45)

Jawaban rada mirip nanging dadi kontekstual kalawan kahanan saiki, diaturaké déning Dita Alangkara (Jakarta, asliné Yogya) sing muni ngéné:

Blon, mungkin pada awalnya pancen lonthe kuwi makhluk betina. Tapi menurutku wis mulai berkembang/bergeser. Soale ono ‘lonthe lanang’ barang lho… (13 Maret 2009, tabuh 16:46). Ardian Pratomo banjur melu celathu manèh: yen lonthe lanang kui ning solo arane “kucing” mbuh kenopo kok iso diarani kucing (13 Maret 2009, tabuh 16:48)

Nanging, kanggoku, jawaban kang paling cetha njlèntrèhaké ya saka kanca kuliahku, Nursodik Gunarjo (Wonosobo). Tilas redaktur majalah Panyebar Semangat iku nulis,

Lonthe kuwi sajatine jeneng utawa aran sawenehing kewan gegremetan cilik kang bisa mabur (Ind: serangga). Blegere saemper klaper (kupu cilik, wenane putih) nanging luwih cilik sethithik, gandane wangi, lan mung metu ing wayah bengi. Karemane ngrubung sunar damar utawa lampu, kepara adate miber-miber nyedhaki punjering panas nganti temahan kerep kobong dhewe.

Laras klawan pangrembakaning jaman, lonthe banjur digunakake kanggo nyebut wong kang tingkahe kang memper kewan lonthe: dhemen werna putih (yen wong ya pupuran) lan ganda wangi, metune ing wayah bengi lan seneng ngrubung padhanging lampu.

Ya mung apese, kadhang kekarone kaladuk anggone kekiter ngubengi kencar-kencaring lampu (yen wong, ya dugem), saengga tanpa rinasa kobong ing ubaling swasana.

Cathetan: ing Bausastra Jawi, tembung “lonthe” uga disebut kanthi istilah, “wanita palanyahan, begenggek, balon, senuk, konokonggrok, sundel, pelacur, wanita tunasusila”. Mangkono kang dadi sesurupanku, muga migunani. (13 Maret 2009, tabuh 17:18)

Sabanjuré, Nursodik Gunarjo uga celathu kanggo Dita Alangkara, fotografer top Indonésia iku.

Aku sarujuk klayan sdl Dita, yen dinane iki tembung “lonthe” ora mung katujokake kanggo wong wadon, nanging bisa uga kanggo wong lanang. Geneya? Jalaran kewan lonthe dhewe sajatine asipat hermaprodhite, utawa nduweni jinis kelamin dhobel. (13 Maret 2009, tabuh 17:44)

Beda Nursodik Gunarjo lan Dita Alangkara, Yayat Suhiryatna Nuryadiwangsah (asliné Purbalingga, saiki manggon ana Sala) duwé celathu dhéwé:

ora perlu nggoleki mboke kewan mau.. mbok2ane mbiasane wis tuwa. hehe.. ana sedlur nyaranke investigasi, yen perlu ya apik. perkara nyoba utawa ora kuwi urusane Mas Blontank. yen neng ndesaku ora ana lonthe, mula aku dhewe nalika mlebu solo pisanan bingung krungu tembung “lonthe”.. bareng ngerti jebul “lonthe” kuwi pekerja komesial. (14 Maret 2009, tabuh 1:39).

Déné Huda Hafas, calon kiai asal Demak sing suwé ngumpuli gènggèk, para wandu lan Pegawai Penak Mbayar (maksudé pekerja sèks komersial, xixixix…), duwé panemu dhéwé:

Otak-atik gathuk, tembung lonte kuwi, iso dadi aranan sing dipendekke, ora diucapke utuh. Koyok, diajeng dadi jeng, raden dadi den, bagus dadi gus, kiyai dadi yai, lan sak teruse. Nah, menurutku lonthe kuwi tembung lengkape kelon thele-thele, kedawan, disingkat dadi lonthe.

Ono parujukan sing lumayan menarik soal lonthe, buku Sejarah dan Perkembangan Pelacuran di Indonesia, sing nerangke lonthe kuwi satuhune simpenan rojo-rojo kang dikaryake. Rojo kok koyok golkar, seneng ngaryake…. hehehe….. (14 Maret 2009, tabuh 11:00)

Sumangga, sapa ngerti panjenengan isih duwé panemu sing béda. Dakpikir, apa sing diaturaké kanca-kanca kaya sing dakaturaké ana ndhuwur bisa kanggo sangu, tambahé seserepan utawa pangertèn kanggo kita sadaya. Nanging, aja kliwat nyimak aturé Danis Sugiyanto iki. Dhéwéké komponis, uga jago rebab lan biola. Kerep kumpul dhalang, niyaga lan d\gendhing-gendhing Jawa. Mangkéné ujaré:

Wong-wong kuna pelaku seni karawitan asring nyenggaki gendhing nganggo ukara mbok aja ngimpul wulung, ateges senthe, satunggaling wit kang awoh kependem. Senggakan kuwi mligi kanggo nyemoni kanca/manungsa sing dhemen ngimpul wulung (senthe..the…nglonthe).

Menurutku (tanpa sumber) sipate godhong senthe sing tetep garing sanajan dikecroti banyu iku sing dadi jalaran didadekne tembung kanggo ngganti kelakuan lonthe sing njaga garinge awak (nek teles ateges lonthene ya melu ngrasake… orgasme). ojo digugu pendapatku iki Mas Blonty……

Related posts:

1. Asalé Tembung LONTHÉ
2. Srinthil Dudu Lonthé
3. Adhang-adhang